Turks als thuistaal heeft blijvend invloed op Nederlands

Wie als peuter thuis Turks leert en vanaf de kleuterschool voornamelijk overstapt op het Nederlands, blijft invloed ondervinden van die ‘thuistaal’. Vooral bij leesvaardigheid is het effect nadelig. Remy van Rijswijk ontdekte dat dit voornamelijk komt door structurele verschillen tussen de talen.

http://www.ru.nl/nieuws-agenda/nieuws/vm/language-studies/taal-communicatie/2016/turks-thuistaal-blijvend-invloed-nederlands/

Remy van Rijswijk r.vanrijswijk@psych.ru.nl 024-3616163

‘De meesten van mijn volwassen proefpersonen spreken echt heel erg goed Nederlands, dat wil ik vooropstellen, en zijn hbo- of universitair opgeleid. Toch heeft hun zwakkere thuistaal nog altijd invloed,’ zegt Remy van Rijswijk over haar onderzoek naar tweetalige Nederlanders met Turks als thuistaal.

Zwakkere thuistaal

Onder een zwakkere thuistaal verstaat Van Rijswijk een taal die je niet volledig leert, waarin je geen of weinig formeel onderwijs krijgt en die je minder spreekt dan je dominante taal. Veel migrantenkinderen hebben met deze situatie te maken – en hoewel taalkundigen ervan overtuigd zijn dat kinderen met gemak meerdere talen goed kunnen leren, laten hun onderwijsachterstanden soms wel zien dat het ze moeite kost. ‘Kunnen we dat ook verklaren door de grote verschillen tussen de talen?’ vroeg Van Rijswijk zich af.

Een groot verschil tussen het Turks en het Nederlands zit in de woordvolgorde en de intonatie. In het Turks geldt een lossere woordvolgorde dan het Nederlands, maar wél de strikte regel dat nieuwe informatie in de zin vóór het werkwoord komt. In het Nederlands is dit flexibeler: soms komt belangrijke informatie voorin, vaak achterin de zin. De spreker kan met nadruk aangeven welke informatie belangrijk is. Bij het lezen ontbreekt deze steun van intonatie en zinsmelodie uiteraard.

De problemen met leesvaardigheid op school kunnen hier heel goed mee samenhangen, omdat het correct bepalen van de informatiestructuur van groot belang is voor tekstbegrip, denkt van Rijswijk. ‘Het is interessant om te onderzoeken of je op basis hiervan de didactiek kunt aanpassen en wat daarvan de effecten zijn. Het is in ieder geval goed dat leerkrachten weten dat dit soort informatiestructuurverschillen blijvend meespelen in tekstbegrip. Dan kun je kinderen er bewust van maken.’

Overigens is Van Rijswijk voorstander van opvoeding in de moedertaal van de ouders. Tweetaligheid is altijd een voordeel, vindt ze, dat opweegt tegen de ‘problemen’ die ze constateert.

Oogbewegingen

Van Rijswijk gebruikte eye-tracking  om te kijken hoe Turkse Nederlanders en Nederlandse moedertaalsprekers geschreven zinnen verwerkten waarin de focus werd gevarieerd. ‘Turkse Nederlanders hadden duidelijk meer moeite om de juiste informatie te halen uit zinnen waarin de belangrijkste informatie achteraan komt. Omdat ze onbewust verwachten dat de belangrijkste informatie vooraan staat, interpreteren ze bepaalde zinnen anders dan moedertaalsprekers van het Nederlands.’ Aan de oogbewegingen kon Van Rijswijk zien hoe verrast de lezers waren door de informatie.

Hoog en laag

Wat Van Rijswijk ook nog ontdekte:

* Nederlandse moedertaalsprekers laten de toonhoogte van hun stem omlaag gaan aan het einde van een zin om aan te geven dat er een punt komt. In het Turks blijft de toonhoogte in vergelijkbare structuren gelijk en Turkse Nederlanders doen dat ook. Dit heeft overigens geen consequenties voor de communicatie.

* Vrouwen spreken in veruit de meeste culturen hoger dan mannen, maar bij Turkse Nederlanders is het verschil groter dan bij Nederlandse moedertaalsprekers. Vrouwelijke Turkse Nederlanders spreken ook hun Nederlands beduidend hoger dan moedertaalsprekers van het Nederlands en mannelijke Turkse Nederlanders lager dan mannelijke moedertaalsprekers van het Nederlanders.

Promotie vrijdag 8 juli 2016: The strength of a weaker first language: Language production and comprehension by Turkish heritage speakers in the Netherlands. Promotor prof. dr. A.F.J. Dijkstra, copromotor dr. A.G. Muntendam.

Facebooktwittergoogle_pluslinkedinmail